المحقق السبزواري

749

روضة الانوار عباسى ( در اخلاق و شيوه كشور دارى ) ( فارسى )

سپاهيان به درگاه پادشاه حاضر شوند و آش و نان خورند نيز متضمّن چندين فوايد و منافع هست ، ليكن در بلادى كه اين رسوم و قواعد معمول و مستمرّ نشده ، احداث آن صعوبت تمام دارد . و ببايد دانست كه اجرت عمل سپاهيان نه همين ارزاق و معونات معاش است ، بلكه انواع اكرام و مهربانى و نيكويى ستودن و انواع تلطّفات قولى و فعلى مرعىّ داشتن و به خود نزديك داشتن و سخن گفتن و التفات نمودن نيز معتبر است ، و آن را به قدر استحقاق و نيكوخدمتى و اخلاصمندى و كارهاى نيكو كه از ايشان به ظهور رسد متفاوت بايد داشت . ديگر آنچه به ايشان دهد از اجرت ، بر وفق اندازه و استحقاق عمل و نيكوخدمتى باشد ، نه بر سبيل اتّفاق يا شفاعت شافعى يا جهت ديگر غير استحقاق ناشى از خدمت ؛ چه هرگاه توفيه حقوق بر قانون مذكور باشد ، روزبه‌روز سپاهيان در كار و عمل خود خواهند افزود و در صنايع خود ترقّى خواهند نمود . « و ارئس عليهم خيارهم و ذوى النباهة فيهم . » يعنى : « رئيس و اميرساز بر ايشان خيار و برگزيدگان ايشان را و صاحبان بزرگى و نامدارى از ايشان را . » در اين كلام اشاره به آن شده كه سركرده و امير بر سپاه بايد كه برگزيده و منتخب آن گروه باشد ، و شرايط و لوازم امارت كه شجاعت و تدبير و سخاوت و وقوف بر تجارب حروب است او را حاصل باشد ، و صاحب‌نام و آوازه و شهرت باشد . « و قومهم على المسير فى بعوثك و التنقّل فيما حزبك . » يعنى : « تقويم ايشان كن بر سير كردن در جانبى كه ايشان را بفرستى و تنقّل نمودن و گرديدن مصلحت در آن چيزى كه به تو اصابت نموده . » و تقويم ملك ايشان را در امر مذكور به آن شود كه ايشان را در تعليم و تعلّم سپاهيگرى مىداشته باشد ، چنان كه ايشان در آن باب مكمّل باشند ، و قواعد و قوانين كه در سفر و حركت به جانب آن ناحيه خاص معتبر باشد تعليم نمايد و تهيّه و استعدادى كه ايشان را در آن سفر ضرور باشد مهيّا دارد ، مانند خرجى [ 186 آ ] راه و مركب و سلاح و ساير حوايج . « و لا توطنن ميسرا منهم بلدا من بلدانك فتركن الى الدعة و يستوطن مهاد المعجزة و يحتزله الايثار للراحة . » يعنى : « متوطن مساز كسانى را كه پيشرو و مقدّمه از آن لشكر تو